ف
سید آرمین سروسر

والدین، کودکان و شبکه های اجتماعی

هدف از نگارش این متن، بیان کردن اقدامات و روش هایی است که والدین می توانند به کار گیرند تا کودکان در شبکه های اجتماعی به مسیر درستی هدایت شوند و از آسیب های ناشی از حضور در این فضا در امان باشند.

به گزارش دیدبان،شاید برای بعضی از مردم، عجیب باشد که به طور مثال، شما پیشنهاد استفاده و به کار بردن مواردی مثل یک موقعیت کاری جدید، یک وسیله جدید، یک فضای جدید، یک شبکه جدید، یک نرم افزار جدید و یا ده ها چیز جدید دیگر را به شخص یا گروهی بدهید و از طرف آن شخص یا گروه، جواب منفی به دلیل عدم آشنایی و نداشتن دانش، مهارت و آموزش لازم در خصوص آن را بشنوید ولی در پاسخ به آن دسته از افرادی که شاید این جواب برای آن ها عجیب باشد باید عرض کنم که در دنیای امروز اگر فرد یا گروهی در هر مورد و موقعیتی موفق بوده است دلیلش این است که قبل از پذیرفتن هر موقعیت و به کار بردن و استفاده از هر چیزی، ابتدا با توجه به اصل آموزش و فرهنگ سازی به آموزش، فراگیری مهارت، شناخت فضا و فرهنگ و آشنایی با آسیب های آن پرداخته و سپس آن را به کار گرفته است. فضای مجازی و به دنبال آن شبکه های اجتماعی نیز از این امر مستثنی نیستند و بدون شک اگر شخصی بدون آموزش نحوه استفاده و فرهنگ سازی لازم، وارد این فضا شود از آسیب های موجود در این حوزه در امان نخواهد ماند.

* امروزه شبکه های اجتماعی توجه بسیاری را در سراسر دنیا به خود جلب کرده اند و به سرعت از نظر تعداد و میزان کاربران در حال افزایش هستند و علاوه بر بزرگسالان، کودکان نیز تحت تاثیر این شبکه های اجتماعی قرار گرفته اند. با توجه به کارکردهای متفاوت آن، نمی توان از تاثیر شبکه های اجتماعی بر روی افراد خانواده غافل ماند.گشت و گذار در شبکه های اجتماعی علاوه بر تجربه شگفت آوری که برای کودکان به ارمغان آورده، سرشار از معضلات و آسیب هایی است که والدین از آن ها بی اطلاعند.

* در طی مدتی که به تدریس در حوزه فضای مجازی و رسانه مشغول هستم والدین بسیاری را دیدم، به نقطه نظرهای آن ها گوش کردم و صحبت های آن ها را شنیدم و پس از گفت و گو با این عزیزان و عملکرد سایر والدین، متوجه این امر شدم که در حوزه فضای مجازی و بخصوص شبکه های اجتماعی در بحث آموزش و نظارت والدین بر کودکان، مشکلات زیادی وجود دارد و به عبارت دیگر در این مقوله تربیتی، اکثر پدران و مادران، دچار افراط و تفریط هستند گروهی از والدین بخاطر نداشتن روش درست و عدم شناخت از فضای مجازی و شبکه های اجتماعی، کودکان خود را رها کرده اند و بر اساس روش های عجیب و مقایسه ای با دیگران، روش جدیدی ساخته و بر اساس آن عمل می کنند. گروهی دیگر از والدین نیز به دلیل آشنا نبودن با روش درست آموزش در حوزه فضای مجازی و شبکه های اجتماعی با روش های بسیار سخت گیرانه و محدود کننده که هیچگونه سنخیتی با این حوزه ندارد با کودکان خود، برخورد می کنند که این رفتار جز اینکه باعث بوجود آمدن فاصله بین کودکان و والدین و عدم اعتماد کودکان به پدر و مادر خود می شود، حاصل دیگری نخواهد داشت و در نهایت تعداد بسیار معدودی از والدین بودند که با روشی درست و اصولی و بر اساس متد های آموزشی صحیح با کودکان خود رفتار می کردند. هدف از نگارش این متن، بیان کردن اقدامات و روش هایی است که والدین می توانند به کار گیرند تا کودکان در شبکه های اجتماعی به مسیر درستی هدایت شوند و از آسیب های ناشی از حضور در این فضا در امان باشند.

* برخی از والدین به علت عدم آگاهی از خطرها و برای نشان دادن علاقه و محبت خود به فرزندانشان با فراهم آوردن بستر مناسب، باعث مواجهه کودکان با مطالب نامناسب در این شبکه ها شده اند. در عصر حاضر که شبکه های اجتماعی، بزرگسالان، نوجوانان و حتی کودکان را جذب خود کرده است نحوه آشنایی و نوع کاربری کودکان از شبکه های اجتماعی و واکاوی نقش والدین در چگونگی کاربری آنان از شبکه های اجتماعی و تاکید بر نظارت و عدم نظارت والدین که سبب بوجود آمدن فرصت و تهدید کودکان در فضای مجازی می شود، بسیار حائز اهمیت می باشد.

* در تمامی حوزه ها از جمله شبکه های اجتماعی، اگر خواهان آن هستیم که آموزش و فرهنگ سازی انجام شود و نتیجه مثبتی بدهد باید به دنبال روشی درست باشیم و به این امر توجه کنیم که هیچ مقوله تربیتی و برنامه آموزشی و فرهنگی، با زور، اجبار و روش های غیر معقول جواب نخواهد داد بلکه زمانی جواب می دهد که والدین به این نتیجه برسند که اگر می خواهند درباره هر چیزی از جمله شبکه های اجتماعی، کار آموزشی و فرهنگی کنند، ابتدا باید خودشان در آن مورد، آموزش و شناخت لازم و کافی را داشته باشند و سپس وظیفه تربیتی و آموزشی خود را در قبال کودکان، انجام دهند. در ادامه مواردی را خدمت والدین عزیز بیان می کنم که با استفاده از این اقدامات بتوانند در شبکه های اجتماعی به شکل مناسبی در حوزه آموزش و فرهنگ سازی عمل نمایند.

1- مواظب باشید کودکانی که سن آن ‌ها بسیار کم است از شبکه‌های اجتماعی بدون نظارت استفاده نکنند.

در بسیاری از شبکه ‌های اجتماعی مشهور، شرط سن (مثلا بالای 13 سال) برای کاربران گذاشته شده است که البته در حال حاضر به راحتی قابل دور زدن است، چرا که هیچ راهی برای تصدیق سن واقعی کاربران شبکه‏ های اجتماعی وجود ندارد و کاربر به راحتی می ‌تواند با وارد کردن سن خود به دروغ، در این‌گونه شبکه ‌های اجتماعی عضو شود. به همین دلیل است که والدین بایستی بر روی فعالیت‌ های فرزندانشان (به خصوص در سنین کمتر) در فضاهای مجازی و در استفاده از ابزارهای مختلف اتصال به اینترنت نظارت کافی را داشته و حتی ‌المقدور از عضویت ایشان در شبکه ‌های اجتماعی جلوگیری نمایند.

2- تنظیمات امنیت و حریم خصوصی دستگاه ‌هایی که کودکان و نوجوانان از طریق آن‌ ها به اینترنت متصل می‌شوند را به طور مرتب بررسی کنید.

با دستگاه‌ های خود آشنا شوید و طرز کار تمامی امکانات و نرم‌ افزارهای آن را یاد بگیرید. از همه مهم ‌تر با تنظیمات امنیت و حریم خصوصی آن آشنا شوید. استفاده از منابعی مانند پورتال مرکز ماهر، وبگاه پلیس فتا و غیره در این مورد توصیه می‌شود. کودکان بسیار کنجکاوند و خیلی سریع‌ تر از شما تمامی ابعاد دستگاه‏ ها را یاد گرفته و به همه جای آن سرک خواهند کشید. تنظیمات دستگاه‌ هایی که در اختیار کودکان و نوجوانان خانواده قرار می‌گیرند را در بالاترین و امن ‌ترین حالت قرار دهید تا مبادا در حین استفاده از این دستگاه ‌ها توسط کودکانتان برای آن ‌ها خطری ایجاد شود. بهترین حالت این است که سعی کنید و وقت کافی صرف کنید تا در هنگام استفاده از دستگاه، تحت نظر مستقیم شما باشند.

3- تنظیمات حریم خصوصی صفحه کاربری کودکانتان در شبکه‌های اجتماعی را به طور مرتب بررسی کنید.

در کنار تنظیمات دستگاه، تنظیمات حریم خصوصی شبکه‌ اجتماعی نیز بسیار مهم است. حتی در شبکه‌های اجتماعی مخصوص کودکان نیز خطراتی وجود دارد و نمی‌توان صرفا با تکیه بر این موضوع خیالمان در مورد فعالیت کودکان و نوجوانان در فضای مجازی راحت باشد. تنظیمات حریم خصوصی صحیح در شبکه‌ های اجتماعی می‌تواند از نمایش اطلاعات کودکان، مطالب درج ‌شده و فعالیت‌ های آن‌ ها به افراد ناخواسته جلوگیری کند. ضروری است که هر از چند گاهی این تنظیمات را بررسی کنید و از عدم تغییر آن ‌ها به صورت ناخواسته توسط کودک مطمئن شوید. همچنین اهمیت این تنظیمات را برای کودکان و نوجوانان به شفاف‌ترین وجه ممکن توضیح دهید.

4- از نرم‌ افزارهای فیلترینگ و مانیتورینگ استفاده کنید.

نرم ‌افزارهای متعددی موجود است که به کمک آن ‌ها می‌توانید فعالیت اینترنتی کودکان و نوجوانانتان را نظارت کرده و کنترل نمایید. این نرم ‌افزارها امکانات متعددی دارند، از جمله:

گزارش انواع فعالیت ‌های برخط کودک از جمله مدت زمان حضور در وب‌گاه‌ های مختلف، کلماتی که وی در وب‏گاه‌ های مختلف تایپ کرده است و غیره.
می‌توانند از نمایش محتوای نامناسب تعریف‌ شده توسط والدین جلوگیری کرده و فیلترهای لازم را اجرا کنند.
می‌‌توانند از انجام بعضی فعالیت‌ ها توسط کودکان و نوجوانان جلوگیری نمایند، مثلا از انجام چت توسط کودکان جلوگیری نمایند.
می‌توانند برخی از ماژول‌ های سخت‌افزاری مانند دوربین و یا میکروفون را در هنگام استفاده کودک از دستگاه غیر فعال کنند.
و ....

دقت شود که برخی دستگاه ‏های همراه و تبلت‏ ها خود تنظیمات مخصوصی برای محدودسازی دسترسی برای یک کاربر خاص دارند و امکان تنظیم دستگاه به حالت‏ هایی مانند حالت کودکان (Kid’s Mode) وجود دارد.

5- در  خانواده برای استفاده از شبکه های اجتماعی و دستگاه ‌های متصل به اینترنت قوانین پایه ‌ای تبیین کنید و به آن پایبند باشید.

موسسه حفاظت برخط از خانواده (Family Online Safety Institute-FOSI)‌ پیشنهاد می‌کند که مجموعه ‌ای از قوانین برای حفاظت از تمامی افراد خانواده در محیط اینترنت و فضای مجازی، توسط پدر و مادر وضع شود. بهتر است این قوانین در محیط خانواده مورد بحث قرار گرفته و شفاف شود. همچنین خطراتی که متوجه اعضای خانواده است و چگونگی کاهش این خطرات توسط این قوانین برای کودکان و نوجوانان تصریح شود. استفاده از منابعی مانند پورتال مرکز ماهر، پلیس‌ فتا و غیره می‏توانند به والدین در مشخص‏سازی این قوانین کمک کنند.

6- سعی کنید عادت ‌های کودکان و نوجوانانتان را بشناسید.

لازم نیست که در مورد فعالیت‌ های کودکتان جاسوسی کنید و یا تک‌تک فعالیت ‌های وی را به صورت سرسختانه زیر نظر بگیرید. کافی است که در مورد فعالیت‌های وی آگاهی داشته و نظارت ضمنی به آن ‌ها داشته باشید. در واقع بایستی عادت‌ های وی را بشناسید؛ مثلا خوب است بدانید که در مدرسه، محل زندگی و ... با چه کسانی رابطه دوستی دارد و از اینکه خارج از این افراد و خانواده، دوستان دیگری در شبکه اجتماعی و فضای مجازی ندارد مطمئن شوید. یکی از ‌روش ‌ها در این حوزه این است که در تدوین قوانین پایه خانواده، حق دریافت نام کاربری و رمز عبور کودکان در شبکه‌‌ های اجتماعی برای نظارت بر آن‌ ها را برای خود قائل باشید و با شفاف ‌سازی و  بیان علل این کار برای کودک، رضایت وی را جلب نمایید.

7- بهتر است رایانه و لپ‌تاپ را در محل‌ های شلوغ خانه نگهداری کنید و به کودکان اجازه استفاده از آن ‌ها را در اتاق و محل ‌های خصوصی ‌شان ندهید.

بهتر است رایانه، لپ تاپ و سایر دستگاه‌ هایی که قابلیت اتصال به اینترنت دارند را در محل ‌های عمومی خانه همچون پذیرایی و آشپزخانه که محل رفت و آمد شما و سایر اعضای خانواده است قرار دهید. این کار به صورت خودکار سبب نظارت شما و دیگران بر فعالیت ‌های مجازی کودکانتان خواهد شد. بهتر است خودتان نیز از بردن این ‌گونه دستگاه‌ ها به اتاق و محیط خصوصی خودداری کنید و در محل ‌های عمومی خانه از این وسایل استفاده کنید تا به کودکان احساس تبعیض القا نشود.

8- به کودکان یاد دهید که به پرسش‌ نامه ‌ها، مسابقات و هدایای رایگان در شبکه ‌های اجتماعی اعتماد نکرده و ابتدا موضوع را با شما در میان بگذارند.

در هنگام کار با شبکه‌ های اجتماعی بسیار پیش می ‌آید که پیشنهاد شرکت در یک پرسش ‌نامه، مسابقه و غیره به صورت بالاپر (Popup) یا به صورت پیام ‌های تبلیغاتی در شبکه‌ های اجتماعی تحت موبایل ظاهر شده و از کاربر خواسته می‌شود که در آن‌ ها شرکت کند. هر چند که بسیاری از این پیشنهادات، سالم بوده و از طریق خود شبکه‌ اجتماعی یا شرکای شخص سوم قابل اطمینان آن صورت می‌گیرد، اما بعضی مواقع نیز توسط مهاجمان حوزه مهندسی اجتماعی با انگیزه ‌های سوء مانند دزدیدن مشخصات، جعل حساب کاربری و غیره ارائه می‌شود. معمولا برای اغوای کاربران به قبول این پیشنهادات، از هدایای مختلف و قول شرکت در قرعه‌کشی استفاده می ‌شود، به طوری که بسیاری از کاربران بزرگسال نیز فریب خورده و در دام حمله گرفتار می ‌شوند. در این میان کودکان حساس ‌تر هستند و امکان فریب خوردن آن ‌ها بسیار بیشتر است؛ لذا سعی کنید به کودکانتان یاد دهید که از این‌گونه پرسش ‌نامه‌ ها، مسابقات و هدایا حتی اگر توسط یکی از دوستان نزدیکشان برای آن ‌ها ارسال شده، پرهیز کنند یا در صورت علاقه زیاد به شرکت در آن ‌ها، ابتدا موضوع را با شما در میان بگذارند.

9- مراقب تصاویر و مطالبی که کودکانتان در شبکه‌ های اجتماعی ارسال می‌کنند باشید.

در یک فضای مجازی ایده ‌آل، کودکان شما هیچ تصویری از خود یا دوستانشان را بدون آگاهی شما منتشر نمی‌کنند؛ اما در واقعیت این‌گونه نیست. کودکان ممکن است خواسته یا ناخواسته اقدام به انتشار محتوا و تصاویر در شبکه‌‌های اجتماعی و فضای مجازی نمایند؛ تصاویری که ممکن است حریم خصوصی ایشان و حتی حریم خصوصی شما را نیز به خطر بیندازند. بنابراین لازم است که همواره صفحات فرزندانتان در شبکه‌های اجتماعی را دنبال کرده و مطالبی که منتشر می‌کنند را پیگیری نمایید.

10- الگوی مناسبی برای کودکانتان باشید.

کودکان به صورت ذاتی در بسیاری موارد از شما تقلید می‌کنند. سعی کنید خودتان تا آن‌ جا که می‌توانید ملاحظات امنیتی و حفظ حریم خصوصی را رعایت کنید. خود به ‌خود، فرزندتان نیز متوجه اهمیت این موضوع شده و در فضای مجازی و شبکه‌ های اجتماعی، از خود محافظت خواهند کرد.

11- در مورد خطرات فضای مجازی و تاثیرات فعالیت ‌های مجازی کودکان در زندگی و آینده آن ‌ها با ایشان صحبت کنید.

در فضای مجازی و شبکه‌ های اجتماعی همه‌ چیز ثبت و نگهداری می‌شوند؛ تمامی تصاویری که ارسال می‌کنیم، وبگاه‌ هایی که مراجعه می‌کنیم، مطالبی که می‌ نویسیم و غیره. حتی اگر اطلاعات ارسالی خود در شبکه ‌های اجتماعی را حذف کنیم، باز هم ممکن است توسط موتورهای جست‌وجو ثبت و شاخص‌گذاری شده باشند. فعالیت ‌ها و اطلاعات ما در فضای مجازی در واقع تاریخچه و شهرت ما را در این فضا می ‌سازد. حالا تصور کنید که یک کودک کم ‌سن‌ و سال، از روی شیطنت و عدم آگاهی، در فضای مجازی اقداماتی انجام دهد که در تاریخچه و شهرت وی ثبت شود و حتی در زندگی آینده وی نیز تاثیرگذار باشد. لذا تا آنجا که ممکن است، کودکان خود را در مورد این موضوع و تبعاتی که برای آن ‌ها در پی خواهد داشت آگاه کنید.

12- سعی کنید در مورد فناوری ‌های جدید به‌ روز باشید.

مطمئن باشید کودکان شما خیلی سریع با فناوری‌ های جدید خو گرفته و با تمامی جنبه ‌های آن آشنا می‌شوند. شما باید سریع ‌تر از آن ‌ها (یا حداقل هم‌گام با آن ‌ها) این فناوری ‌ها را یاد بگیرید. این کار دو مزیت اساسی دارد. اول این‌که باعث می‌شود راحت ‌تر بتوانید فعالیت ‌های فرزندتان در شبکه‌ های اجتماعی و فضای مجازی را دنبال کرده و بر آن‌ نظارت کنید. دوم این ‌که این کار باعث ارتباط نزدیک‌ تر شما و فرزندانتان شده و برای آن ‌ها آرامش بیشتری ایجاد خواهد کرد تا فعالیت ‌ها و تجربیاتشان در فضای مجازی را با شما به اشتراک بگذارند.

* در نتیجه، ما در عصری زندگی می کنیم که فضای پیرامون ما سرشار از اطلاعاتی است که به وسیله رسانه های مختلف تولید می شود در چنین فضایی، نیازمند به آموزش رسانه ای به تمام مردم به خصوص کودکان، نوجوانان و والدین آن ها هستیم تا از تهدیدهای موجود در این فضا کاسته شود و به فرصت های آن افزوده شود.

*** با توجه به مطالب ارائه شده، مشخص شد که اگر می خواهیم در حوزه شبکه های اجتماعی، وظیفه آموزش و فرهنگ سازی در قبال کودکان به درستی انجام شود باید ابتدا خود والدین به مهارت سواد فضای مجازی آشنا باشند و تا زمانی که این امر صورت نگیرد هیچگاه برنامه های آموزشی و تربیتی در حوزه شبکه های اجتماعی و به طور کلی فضای مجازی به درستی انجام نخواهد شد. تنها، داشتن سواد فضای مجازی به والدین این امکان را می دهد تا به سطحی برسند که در حین استفاده کودک خود از شبکه های اجتماعی، همراه او باشند و وظیفه آموزشی و تربیتی خود را انجام دهند در غیر این صورت اگر والدین با این مهارت آشنا نبوده، نمی توانند با کودکان خود همراه باشند و بر روی فعالیت های آن ها در شبکه های اجتماعی نظارت داشته و در نتیجه نا خواسته به سمت روش های خود ساخته یا غیر اصولی مبتنی بر زور و اجبار می روند که به هیچ وجه نتیجه آموزشی و تربیتی مناسبی نخواهد داشت.

منابع:

1- وب سایت مرکز ماهر (www.certcc.ir)

2- کیخا, مریم؛ جمال مرتضوی و مرجان کیان، 1396، ادراکات و تجارب زیسته دانش آموزان دوره ابتدایی در زمینه شبکه های اجتماعی و فضای مجازی و فرهنگ استفاده از آن، اولین کنفرانس بین المللی فرهنگ، آسیب شناسی روانی و تربیت، تهران، دانشگاه الزهرا .

نویسنده:

سید آرمین سروسر: مدرس و پژوهشگر در حوزه رسانه و فضای مجازی

 

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
آخرین اخبار
  • :: یدالله جعفری: مهم‌ترین پیام نهضت عاشورا امربه‌معروف و نهی از منکر است
  • :: ایران و چالش عبور از گردنه ترامپ
  • :: چرا در مذاکرات فراملی کمتر موفق می شویم؟
  • :: ترامپ و ملی گرایی اقتصادی
  • :: زمینه های واگرایی ایران و روسیه در بحران سوریه
  • :: ناکارآمدی‌ها در سبد انتخاباتی است یا حاکمیتی
  • :: این «پازل» همچنان تکمیل می‌شود
  • :: پاس‌کاری‌کافی است؛ گل بزنید
  • :: ادبیات دفاع مقدس نیازمند خانه‌تکانی است
  • :: نیاورانی‌ها از جان اقتصاد چه می‌خواهند؟
  • :: واقعیت میدانی؛ ناکارآمدی گنبد آهنین
  • :: درآمد موسیقی خیابانی ساعتی ۲۰۰ هزار تومان
  • :: چهار پیشنهاد برای مدیریت فضای رسانه‌ای
  • :: ایستادن در دامنه آتشفشان
  • :: تفکیک جنسیتی شایسته سالاری!
  • :: آمریکا - روسیه ؛ در آرزوی تغییرات
  • :: فاجعه‌ای که فراموش‌شدنی نیست
  • :: یک سفر با چند گام بلند
  • :: چگونه امید به بیرون، عامل خاموشی‌های کشور شد!
  • :: علت خلق جهنم چه بود؟
  • :: ۲۰ سال تجربه برای یک دورهمی؟!
  • :: جمع خانواده تفــریــق می‌شود
  • :: دفتر شعرم را از ترس ساواک آتش زدم
  • :: آغاز تحول با غذای حضرت عباس (ع)
  • :: خصوصی‌ها بگذارند در تحریم مشکل دارویی نداریم
  • :: دختری که ۷۰ پیغمبر از نسل او به وجود آمد
  • :: فرهنگ و تمدن اسلامی در افریقیه در دوران اغلبیان
  • :: با قواره کنونی دولت، هر برنامه‌ای ناموفق است
  • :: آتش جنگ کفر و اسلام با پذیرش قطعنامه خاموش نشد
  • :: تاثیر فضای مجازی در هویت و تربیت فرزندان
  • :: پای بازرسان آژانس انرژی اتمی چگونه به ایران باز شد؟
  • :: نمی‌دانم چرا دولت نمی‌تواند برای مشکلات تصمیم‌گیری کند
  • :: برای اولین‌بار دو پیام مهم و یک نماینده ویژه
  • :: ترامپ و باتلاقی دیگر برای امریکا
  • :: سواد رسانه و هنرِ تبلیغ
  • :: قمارخانه‌ای به وسعت همه قرعه‌کشی‌های صدا و سیما!
  • :: گاف تاریخی پروژه سفارشی مسیح علینژاد
  • :: بازخوانی واقعه مسجد گوهر شاد مشهد
  • :: تا اولین دور تحریم‌ها اروپا اقدام عملی انجام نمی‌دهد
  • :: قالیباف با لیست آبادگران موافق نبود
  • :: زوایای پنهان عدالت اجتماعی
  • :: تلاش ترامپ برای فروپاشی اتحادیه اروپا