ف
یادداشت/ عبدالله گنجی

روشنفکری، آفت قدرت‌ قدرت، آفت روشنفکران

روشنفکران جامعه ایران اگرچه عموماً پایه معرفتی بومی ندارند اما حیطه و حوزه نقش‌آفرینی آنان در بستر تاریخ 200 ساله شکل گرفت و قابل درک است.

به گزارش دیدبان، عبدالله گنجی مدیر مسئول روزنامه جوان طی یادداشتی در این روزنامه نوشت: روشنفکران جامعه ایران اگرچه عموماً پایه معرفتی بومی ندارند اما حیطه و حوزه نقش‌آفرینی آنان در بستر تاریخ 200 ساله شکل گرفت و قابل درک است. خصایص روشنفکران و نقش آنان دو اصل مهم است که تقریباً برای جامعه تحصیلکرده ایران قابل فهم است. خصایصی همچون علم‌گرایی، تحصیلکردگی، ظواهر غربی، متمایز بودن از متن جامعه، چپ‌گرایی، عقل‌گرایی و معمولاً غرب‌رفتگی و غرب‌گرایی به آنان تعلق دارد اما نقشی که برای خود قائلند با نقشی که جامعه ایران از آنان می‌شناسند، متفاوت است. این جماعت نقش خود را آگاهی دهنده به جامعه یا پیامبری می‌دانند. خود را تولیدکننده تفکری  می‌دانند که به دنبال توزیع‌کننده و بازار مصرف‌ می‌گرد اما محیط جامعه ما آنان را با نقشی ه

 

مچون تحول‌خواهی، آزادی‌خواهی، نق‌زنی، دوری از قدرت، عقل‌گرایی و نقد وضع موجود و ترسیم ‌مدینه فاضله می‌شناسند.
 
آنچه در این وجیزه به آن می‌پردازیم ترسیم‌ «مدینه فاضله» و «دوری از قدرت» است. روشنفکران معمولاً «هستی» مدنظرشان در عرصه قدرت و سیاست «هست مطلوب» است و «هست موجود» را در هیچ شرایطی نمی‌پذیرند،  به همین دلیل در مقابل آنچه نمی‌پسندند جامعه‌ای را ترسیم می‌کنند که هرگز در دسترس نیست و چیزی شبیه یوتوپیا و انتزاعی است. دوری از قدرت که خصیصه اصلی روشنفکران در ایران و جهان بوده است، در 20 سال گذشته ایران به هم ریخته است و بخشی از تنش‌های سیاسی موجود در ایران محصول این به هم ریختگی است.

بخش قابل‌توجهی از چپ‌گرایان سابق ایران، هم علاقه‌مند به شناخته شدن با استانداردهای حیات روشنفکری هستند و هم علاقه‌مند به حضور در قدرت. اینجاست که تعارض بین سیاست‌ورزی و روشنفکری خودنمایی می‌کند و بخشی از تنش‌های موجود را سامان می‌دهد. تحصیلکردگان چپ حتی اگر در تراز روشنفکر هم نباشند مایل به تظاهر به آن هستند و هنگام خروج از قدرت بر کرسی آن می‌نشینند و وقتی هم در قدرت هستند با همان خصایص به اپوزیسیون علیه خود یا نظام تبدیل می‌شوند. نق‌زنی، تحول‌خواهی، آزاداندیشی با پایه غیربومی هنگام حضور در قدرت با دو مؤلفه مهم درگیر می‌شود. اول مصلحت است که لاجرم بخشی از تصمیمات حاکمیتی را در برمی‌گیرد و روشنفکران مصلحت را در آرزوی مدینه فاضله برنمی‌تابند و دوم چارچوب‌های حکومتی است که آنان نمی‌توانند خود را با آن تنظیم کنند. مواضع امثال علی مطهری قبل از اینکه از این دیدگاه سیاسی خاص پیروی کند، از این رویه تبعیت می‌کند که بین مدینه فاضله، مصلحت‌‌اندیشی و چارچوب‌ها درگیر می‌شود و در جامعه توده‌ای ایران این نقش واجد اسطوره شدن نیز می‌باشد.
 
بنابراین بخشی از تنش دوزیستان روشنفکر – سیاست‌ورز با نظام جمهوری اسلامی قبل از اینکه از باورها و برنامه‌های اداره کشور نشئت بگیرد، از این خصیصه سرچشمه می‌گیرد. روشنفکر در بیرون قدرت بر این باور است که باید بر حاکمیت نورتابانی کند تا تاریک‌خانه‌ای برای اهل خلوت باقی نماند اما هنگام حضور در قدرت نیز می‌خواهد از همان رسالت برخوردار باشد و این‌گونه است که نگاه‌های ناظر متوجه نمی‌شوند که این افراد اکنون صاحبان حکومت و مجریان آنند یا مخالفان وضع موجود؟
 
اما همانگونه که ورود روشنفکران به قدرت به مثابه سم است، خاصیتی نیز برای حکومت دارد که در ایران هوشمندانه از آن بهره‌برداری نشده است. تنها راه راست‌آزمایی و اعتبارسنجی روشنفکران توسط حاکمیت و بی‌اعتبار کردن آنان در عرصه اجتماعی، ورود آنان به قدرت است. حضور در قدرت و تنش‌آفرینی آنان به جای پرداختن به معاش و رفاه اجتماعی نقطه عطف در بی‌اعتبارسازی آنان است.
 
هرچند برای تفهیم اجتماعی این مهم زمان نیاز است اما تنش‌‌های شورای اول تهران که به انحلال آن انجامید 12 سال روشنفکرنماها را از قدرت دور کرد. دوری مطلق آنان از قدرت مجدداً میل اجتماعی برای توجه به حرف آنان را هویدا می‌کند. بنابراین روشنفکران زمانی اعتبار اجتماعی دارند که دور از قدرت باشند و اصطلاحاً بگویند «لنگش کن» اما وقتی وارد قدرت می‌شوند هم دچار تعارض می‌شوند و هم باید پاسخگوی آب و نان مردم باشند و اینچنین است که هنگامه حضور در قدرت شعارهای آنان که هنگامه نشستن در بالای گود سر داده‌اند، محک‌زده می‌شود و به بی‌اعتباری آنان کمک می‌کند. ورود روشنفکران به قدرت طبیعتاً برای حاکمیت پرهزینه است و انرژی و فرصت‌هایی زیادی باید صرف تنظیم روابط شود اما نهایتاً به بی‌‌اعتباری آنان منجر می‌شود و مجبورند در مقابل مصلحت‌هایی همچون وحدت و امنیت ملی، کمبودهای ذاتی و محدودیت‌‌های قانونی تسلیم شوند یا درگیر شوند که هر دو صورت آن منجر به بی‌اعتباری آنان خواهد شد. حاکمیت هم راه دیگری برای برملاکردن مدینه فاضله آنان غیراز «قدرت مالی» شدن آنان ندارد.

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
آخرین اخبار
  • :: چند نظامی سعودی در پی شکست عملیات نجران اسیر شدند
  • :: ایران روح برجام را نقض می‌کند
  • :: رئیس ستاد مشترک ارتش عراق وارد آنکارا شد
  • :: درخواست شورای امنیت از گوترش درباره مسلمانان روهینگیا
  • :: موضع ما در ارتباط با همه پرسی استقلال کردستان تغییرناپذیر است
  • :: زمین‌لرزه مشکوک در کره‌شمالی؛ باز هم آزمایش هسته‌ای؟
  • :: برگزاری انتخابات محلی کردهای سوریه
  • :: ایران با رونمایی از موشک جدید خود، سیلی محکمی به صورت ترامپ و اسرائیل زد
  • :: واکنش جانسون به آزمایش موشک بالستیک «خرمشهر»
  • :: تدابیر امنیتی ترکیه در برابر همه‌پرسی اقلیم کردستان
  • :: انتشار اخباری از تعویق همه‌پرسی اقلیم کردستان عراق
  • :: نیروهای ترکیه به «ادلب» اعزام می‌شوند
  • :: جنگ‌طلب نیستیم ولی در صورت لزوم وارد مبارزه می‌شویم
  • :: برگزاری همه‌پرسی خودکشی است/ در مقابل دخالت اسرائیل در امور داخلی عراق دست‌بسته نخواهم بود
  • :: فارغ از نتایج انتخابات، به برجام متعهد می‌مانیم
  • :: عدم همراهی اروپا در اعمال مجدد تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، فاجعه‌ای دیپلماتیک است
  • :: ۲ نفر از بازداشت‌شدگان حمله متروی لندن آزاد شدند
  • :: ۸۷ درصد اراضی تحت اشغال داعش در سوریه آزاد شده است
  • :: تکرار ادعاهای بی‌اساس الجبیر درباره ایران
  • :: دستگیری یک مظنون مرتبط با حملات تروریستی بارسلون
  • :: حملات هوایی اسرائیل به اطراف فرودگاه بین‌المللی دمشق
  • :: ترامپ را وادار می‌کنم به دلیل تهدیدهایش بهای سنگینی بپردازد
  • :: شورای امنیت با همه‌پرسی کردستان عراق مخالفت کرد
  • :: بخش دوم مرحله اول عملیات آزادسازی الحویجه آغاز شد
  • :: برجام اصلاح نشود، از آن خارج می‌شویم
  • :: پاسخگو نگه داشتن ایران تحت توافق هسته‌ای کار سختی است
  • :: پنگوئن‌های قطب جنوب هم حاضر نیستند ننگ طرفداری از رژیم کودک‌کش اسرائیل را بپذیرند
  • :: اگر آمریکا گزینه جنگ را انتخاب کند، با تخریب رو‌به‌رو می‌شود
  • :: امضای قرارداد نیم میلیارد یورویی میان ایران و انگلیس
  • :: روسیه از اتحاد عراق حمایت می کند
  • :: سفر فواد معصوم به سلیمانیه برای دیدار با بارزانی
  • :: ارتش لیبی شهر صبراته را آزاد کرد
  • :: موضع بغداد لغو همه‌پرسی استقلال کردستان است، نه تعویق آن
  • :: ماکرون از زمان سخنرانی خود برای سرزنش اظهارات ترامپ استفاده کرد
  • :: دستگیری ۱۲ نفر در ارتباط با استقلال کاتالان در اسپانیا
  • :: تجارت با دلار آمریکا متوقف شود
  • :: دستگیری دو مظنون دیگر در ارتباط با بمب‌گذاری لندن